Dr. Sandic

Bazične postavke psihodinamske teorije

Osnovu psihodinamske teorije utemeljio je još Sigmund Freud (1856 - 1939). Ona se bavi izučavanjem modusa funkcionisanja čovjekovog psihičkog aparata, kao i uzročnicima, odnosno podlozi na kojoj se kasnije tokom života može razviti, odnosno razvija klinička slika datog psihičkog poremećaja. No isto tako, psihodinamika se intenzivno bavi postuliranjem i usavršavanjem psihoterapijskih metoda primjenom kojih je mogućno sanirati, odnosno u potpunosti otkloniti datu psihopatološku problematiku. Od Freud-ovog doba do danas psihodinamska teorija, te i praktični psihodinamski rad, pretrpili su mnogobrojne revizije. No, ključni koncept tumačenja nastanka intrapsihičkog, nesvjesnog konflikta zadržao je svoje osnovno tumačenje od svog nastanka, pa do današnjeg dana.

Neke od esencijalnih postavki dinamske psihologije, odnosno psihodinamske teorije su sljedeće:

Tripartitna struktura ličnosti
Osobitosti i značaj ranog, infantilnog psihofiziološkog (psihoseksualnog) razvojnog perioda ljudske jedinke
Psihodinamski pristup tumačenju nastanka nesvjesnog, intrapsihičkog konflikta (koji će rezultirati ekspresijom određene psihopatološke simptomatologije)
Pojmovi poput npr. mehanizama ego odbrane
Itd.

U svojoj psihoanalitičkoj metapsihologiji Freud je psihičke fenomene sagledao sa topografskog, dinamičkog, ekonomičkog, genetičkog, strukturalnog i adaptivnog stanovišta.

Tako u svojim najranijim radovima Freud postavlja teorijske osnove topografskog stanovišta. U djelu "Tumačenje snova", publiciranom 1900. godine on opisuje i definiše i različite načine funkcionisanja svjesnih i nesvjesnih procesa. Ove dihotomne obrasce funkcionisanja ljudske psihe on tad naziva 'primarnim', odnosno 'sekundarnim' procesom, terminima koji su prihvaćeni i danas.

Primarni proces obilježje je nesvjesnih fenomena. Ovi sadržaji neopterećeni su zahtjevima principa realiteta i imaju samo jedan cilj – pražnjenje tj. zadovoljenje nesvjesnog, nagonskog htijenja. U ovom konglomeratu nesvjesnih sadržaja nema percepcije vremena, niti reda, ili pak logičkih postulata. Ovaj arhaični način funkcionisanja karakteristika je nesvjesnih fenomena pohranjenih u idu. Postepenim razvojem ega doseže se diferenciranija struktura psihe, te se primarni proces gradualno zamjenjuje sekundarnim.

Za razliku od primarnog, sekundarni proces odlika je fenomena koji su svjesni u egu, te posljedično tome vode računa kako o nagonskim potrebama da se zadovolje, tako i o principu realiteta.

Dinamičko stanovište ogleda se u stavu da se mentalni fenomeni jedino i isključivo mogu sagledati u sprezi interakcije unutarnjih čovjekovih snaga. Obzirom da je psihički život dinamičan, težnja je psihičkog aparata da stalno iznova dosegne ekvilibrijum narušavan unutrašnjim imperativima težnji za zadovoljenjem, kao i mogućnosti i zabrana da se ostvari isto. Tako smo svjedoci da je čitav spektar konfliktnih stanja prirodan i neminovan sadžatelj svakodnevnog života.

Ekonomičko stanovište razmatra distribuciju, transformacije i utroške psihičke energije, tj. energije intrapsihičkih sila koje postoje aktivne, ne tako lako vidljivo, no dakako u podlozi različitih psihičkih, mentalnih fenomena. Potkrepljujući ovo stanovište psihoanalitičar Otto Fenichel je još 1961. godine u studiji „Psihoanalitička teorija neuroza“ naveo sljedeće: „Mnogobrojni mnestički tragovi, koji mogu postati svjesni jednog običnog akta pažnje, 'nevažni' su iako su nesvjesni (mi ih nazivamo predsvjesnima)“. No, ostale nesvjesne fenomene potrebno je posmatrati kao moćne sile koje teže k rasterećenju, ali su potisnute silom iste jačine koja se manifestuje u vidu otpora. I pod tako jakim potiskivanjem nesvjesni materijal zadržao je svoj prvobitni cilj, a to je da teži rasterećenju, tj. zadovoljenju svoga htijenja.

Genetičko stanovište bavi se porijeklom i razvojem psihičkih fenomena. U skladu s istim psihički fenomeni posmatraju se u parametrima ontogenetske datosti koja se, međuljudskim interakcijama, oblikuje tokom procesa psihofiziološkog razvoja ličnosti. Genetičkim pristupom mogućno je objasniti i sagledati na koji način se dinamika iz prošlih događaja reflektujue, odnosno prerušeno ogleda u sadašnjosti. Ono isto tako objašnjava i zašto određena struktura ličnosti pod pritiskom određenih konflikata usvaja specifičan način reagovanja. „Psihoanaliza je genetički orijentisana i gleda na ljudsko iskustvo kao na longitudinalni kontinuum mentalnih organizacija različite složenosti, različite zrelosti, i slično. Rani stadijumi mentalnog razvoja su, stoga, poseban izazov za mogućnost stupanja u empatiju sa sobom, to jest, sa sopstvenim pređašnjim mentalnim organizacijama“, navodi imanentni suvremeni psihoanalitičar Heinz Kohut u esejima publiciranim pod naslovom 'Budućnost psihoanalize' (1999)

Strukturalno stanovište je u Freud postavio 1923. godine u djelu "Ego i id". Prema ovom konceptu psihički aparat čovjeka tripartitan je i sastoji iz ida, ega i superega. Id predstavlja onaj dio psihičkog aparata "od koga dolaze slepi, bezlični, instinktivni impulsi koji dovode do neposrednog zadovoljstva primitivnih potreba. To id je zamišljeno kao istinsko nesvesno, ili kao najdublji deo psihe..." (English i English, 'Obuhvatni rječnik psiholoških i psihoanalitičkih pojmova', 1972). Njime gospodari princip zadovoljstva. Karakteristično za id je da tu egzistira kondenzacija nekoliko nagonskih htijenja u jedno, kontradikcija i alogičnost. Kako napreduju procesi fiziološkog rasta natusa, te njegovog psihoseksualnog sazrijevanja, a u skladu sa sticanjem sposobnosti da opaža stvarnost, te razvijanja mogućnosti rasuđivanja i odabiranja, postepeno se diferencira Ego. Ova instanca ličnosti predstavlja onaj dio psihičkog aparata koji je prevashodno svjestan i u dodiru i sa idom i sa spoljašnjom stvarnošću.

Nasuprot idu vođenom principu zadovoljstva, ego je vođen principom realiteta. Upravo stoga ego tokom daljeg razvoja i rasta djeteta, razvija manevre kojima sprječava da nepoželjni impulsi, kako svjesni tako i oni nesvjesnog porijekla, budu zadovoljeni. No, za ovaj proces ego koristi znatnu količinu energije. Tako se upravo u ovoj instanci ličnosti zaustavlja tendencija rasterećenja nepoželjnih nagonskih htijenja ida, te se primarni proces transformira u sekundarni. Tako ego vrši adaptaciju ličnosti na realnost. Na istu se uspješno adaptira ili ne u skladu sa vlastitim sposobnostima. Značajan manevar koji ego koristi za proces adaptacije ličnosti na zahtjeve principa realiteta odigrava se korišćenjem mehanizama ego odbrane.

Daljnjim procesom psihofiziološkog sazrijevanja ličnosti u psihičkom aparatu, a tokom četvrte godine djetetovog života, diferencira se Superego. On se prevashodno razvija usvajanjem roditeljskih standarda i ideala. Upravo ovim pounutrenim standardima instanca superego omogućava ličnosti procese adaptacije, kako u odnosu na zahtjeve prema samom sebi, tako i u socijalnim relacijama. Njegova suštinska težnja je da se tokom života kroz odnose i prema sebi i prema drugima postavlja tako da u psihičkom aparatu individue očuva roditeljsku ljubav. „Freud navodi da je esencijalna funkcija superega samoposmatranje, podstrekivanje odbrane, kao i samoprocjena koja dovodi do samoodobravanja i samonagrađivanja ili do samoprijekora, samokriticizma i samokažnjavanja“ piše S. Ćeranić u knjizi 'Normalni razvoj i patološka uplitanja' publiciranoj 2005. godine. I tako, njegova osnovna struktura formirana u ranom djetinjstvu tokom života neće pretrpiti bitnije izmjene.

Iako je Freud samo nagovijestio značaj adaptivnog stanovišta, savremena psihodinamska teorija postulira njegovo i te kako veliko značenje. Naime, svi odnosi ličnosti vezani za odnos prema samom sebi, okolini, ili objektima ljubavi i mržnje, relacijama prema društvu i sl. bazirane su na temeljima adaptivnog stanovišta (O. Fenichel, 'Psihoanalitička teorija neuroza', 1961; R. Greenson, 'Theory and Practice of Psychoanalysis', 2000).

Zadnje dodano

12/04/11

Bazične postavke psihodinamske teorije